Ky artikull trajton dukurinë e ankthit te fëmijët dhe adoleshentët, duke shpjeguar se si frikërat e caktuara dhe ankthi nga ndarja mund të jenë pjesë normale e zhvillimit në mosha të ndryshme. Megjithatë, kur ankthi bëhet intensiv, i vazhdueshëm dhe pengon aktivitetet e përditshme ose shkollore, ai kërkon vëmendje.
Ashtu si të rriturit, edhe fëmijët dhe adoleshentët përjetojnë herë pas here shqetësim dhe ankth. Megjithatë, kur ankthi fillon të ndikojë në mirëqenien, funksionimin e përditshëm dhe zhvillimin e tyre, ai mund të kërkojë vëmendje dhe mbështetje profesionale.
Çfarë i bën fëmijët të ndihen të shqetësuar? Fëmijët mund të ndihen të shqetësuar për arsye të ndryshme, varësisht nga mosha dhe faza e zhvillimit. Shumë prej këtyre shqetësimeve janë pjesë normale e rritjes.
Nga mosha rreth 6 muaj deri në 3 vjeç, është shumë e zakonshme që fëmijët të përjetojnë ankth nga ndarja. Ata mund të bëhen më të lidhur me prindërit ose kujdestarët, të qajnë ose të refuzojnë ndarjen prej tyre. Kjo konsiderohet një fazë normale e zhvillimit dhe zakonisht zvogëlohet deri në moshën 2–3 vjeç.
Tek fëmijët e moshës parashkollore janë gjithashtu të zakonshme frikërat specifike ose fobitë, si: kafshët, insektet, stuhitë, lartësitë, uji, gjaku, errësira. Në shumicën e rasteve, këto frikëra zvogëlohen gradualisht me kalimin e kohës.
Në etapa të tjera të jetës, ankthi mund të lidhet me: fillimin e kopshtit ose shkollës, testet dhe provimet, krijimin e miqësive të reja, situatat sociale, ndryshimet e mëdha në jetë, si ndërrimi i shtëpisë apo shkollës. Kalimi në shkollën e mesme shpesh përbën një sfidë të veçantë, pasi fëmija përballet me një mjedis më të madh, përgjegjësi të reja dhe nevojën për të krijuar marrëdhënie të reja shoqërore.
Kur ankthi bëhet problem?
Ankthi bëhet shqetësues kur fillon të pengojë jetën e përditshme të fëmijës. Është normale që fëmijët të ndihen të emocionuar ose të shqetësuar para një provimi, por nëse ankthi është aq i fortë sa fëmija nuk arrin të shkojë në shkollë ose shmang vazhdimisht aktivitetet e zakonshme, atëherë ai mund të kërkojë ndërhyrje.
Ankthi konsiderohet problematik kur:
- është shumë intensiv ose vazhdon të përkeqësohet;
- nuk largohet me kalimin e kohës;
- pengon aktivitetet e përditshme;
- bën që fëmija të shmangë situatat që më parë i pëlqenin.
Ankthi i rëndë mund të ndikojë negativisht në shëndetin mendor dhe emocional të fëmijës, duke ulur vetëvlerësimin, vetëbesimin dhe dëshirën për të marrë pjesë në aktivitetet sociale.
Shenjat e ankthit tek fëmijët
Tek fëmijët e vegjël: Fëmijët e vegjël shpesh nuk janë në gjendje të shprehin me fjalë atë që ndjejnë. Shenjat mund të përfshijnë: irritim të shtuar, të qara të shpeshta, nevojë të vazhdueshme për praninë e prindërve, vështirësi me gjumin, zgjime gjatë natës, urinim në shtrat, ëndrra të këqija, dhimbje barku ose koke pa një shkak të qartë mjekësor.
Tek fëmijët më të rritur dhe adoleshentët. Mund të vërehen: mungesë vetëbesimi, frikë për të provuar gjëra të reja, vështirësi në përqendrim, probleme me gjumin ose ushqyerjen, shpërthime zemërimi, mendime të vazhdueshme negative, pritje se “diçka e keqe do të ndodhë”, shmangie e shkollës, miqve ose aktiviteteve sociale.
Pse një fëmijë zhvillon ankth?
Disa fëmijë janë më të ndjeshëm ndaj ankthit se të tjerët. Faktorët që mund të kontribuojnë përfshijnë: temperamentin e lindur, vështirësinë për t’u përshtatur me ndryshimet, zhvendosjen në një shtëpi të re, fillimin e një shkolle të re, përjetimin e ngjarjeve traumatike (aksidente, zjarre, humbje të një personi të afërt), konfliktet e vazhdueshme në familje, bullizmin, vështirësitë akademike, ndjenjën e vetmisë në shkollë.
Tek adoleshentët, ankthi social është më i zakonshëm dhe mund të shfaqet si shmangie e aktiviteteve shoqërore ose gjetje justifikimesh për të mos marrë pjesë në to.
Si mund ta ndihmojnë prindërit një fëmijë me ankth?
Hapi më i rëndësishëm është të flisni hapur me fëmijën për shqetësimet e tij. Prindërit duhet ta dëgjojnë me vëmendje, të mos minimizojnë frikën apo shqetësimet e tij, ta sigurojnë se ndjenjat e tij janë të vlefshme, ta ndihmojnë të kuptojë se ankthi është një reagim normal ndaj stresit.
Për fëmijët më të rritur mund të jetë e dobishme të shpjegohet se ankthi është një reagim natyror i trupit që ndikon në mendimet, emocionet dhe sjelljen. Mund të krahasohet me një valë që rritet gradualisht dhe më pas qetësohet. Përveç bisedës, është e rëndësishme të kërkohen zgjidhje konkrete.
Për shembull: nëse fëmija ka frikë të flejë tek një mjedis i caktuar, mund të planifikohet që fillimisht të jetë i pranishëm një prind ose një person i njohur për të, kurse nëse ankthi lidhet me shkollën, bashkëpunoni me mësuesin ose stafin e shkollës për të identifikuar vështirësitë dhe për të gjetur mënyra mbështetëse.
Çfarë mund të bëjnë prindërit në përditshmëri?
Disa strategji që ndihmojnë janë:
- të identifikojnë situatat që e bëjnë fëmijën të ndihet i shqetësuar;
- të kërkojnë zgjidhje së bashku me fëmijën;
- të bashkëpunojnë me mësuesit dhe profesionistët kur është e nevojshme;
- të ruajnë rutina të qëndrueshme ditore;
- ta përgatisin fëmijën paraprakisht për ndryshimet e rëndësishme;
- të mos bëhen tepër mbrojtës ose ta transmetojnë ankthin e tyre tek fëmija;
- të praktikojnë teknika të thjeshta relaksimi, si frymëmarrja e ngadaltë dhe e thellë;
- të përdorin lojën dhe shpërqendrimin tek fëmijët më të vegjël.
Një aktivitet praktik është krijimi i një “Kutie të shqetësimeve”, ku fëmija mund të vizatojë ose të shkruajë shqetësimet e tij dhe më pas t’i diskutojë ato me prindin në fund të ditës ose javës.
Kur duhet kërkuar ndihmë profesionale?
Nëse ankthi vazhdon për një kohë të gjatë, bëhet gjithnjë e më intensiv, pengon funksionimin në shkollë, në familje ose me bashkëmoshatarët, shoqërohet me shmangie të vazhdueshme të aktiviteteve të përditshme, është e rëndësishme të konsultoheni me një psikolog ose profesionist të shëndetit mendor. Ndërhyrja e hershme ndihmon në parandalimin e përkeqësimit të simptomave dhe mbështet zhvillimin emocional të fëmijës.
Mesazh për prindërit: Ankthi tek fëmijët nuk është shenjë dobësie apo mungesë karakteri. Ai është një reagim i zakonshëm njerëzor që, me mbështetjen e duhur, mund të menaxhohet me sukses. Dëgjimi, mirëkuptimi dhe ndërhyrja në kohë janë hapat më të rëndësishëm për ta ndihmuar fëmijën të ndihet i sigurt dhe të zhvillojë aftësi të shëndetshme për përballimin e sfidave.
