DIR Floortime është qasje zhvillimore, e individualizuar dhe e bazuar në marrëdhënie, e cila fokusohet për të mbështetur zhvillimin emocional, social dhe kognitiv të fëmijëve. Është një metodë mbështetëse që udhëheq zhvillimin e fëmijës përmes procesit ku loja dhe gëzimi janë në qendër të vëmendjes. Duke u bazuar te fuqia e marrëdhënieve dhe lidhjet njerëzore, kjo qasje nxit angazhimin, komunikimin, sjelljet pozitive dhe mendimin kritik. Floortime është në veçanti e njohur në punën me fëmijët me çrregullim të spektrit të autizmit, vonesa zhvillimore, vështirësi në komunikim, çrregullim emocional dhe sfida në ndërveprim social. Në vend që të fokusohet vetëm në mësimin e aftësive të izoluara ose në ndryshimin e sjelljeve të jashtme, DIR Floortime synon të ndërtojë themelet e zhvillimit:
-aftësinë për t’u rregulluar emocionalisht,
-për t’u lidhur me të tjerët,
-për të komunikuar në mënyrë të qëllimshme,
-për të zgjidhur probleme në bashkëveprim dhe
-për të zhvilluar mendim simbolik, kreativ dhe logjik.
Komponentë të rëndësishëm të DIR Floortime janë: D (Development), I (individual difference) dhe R (Relationship)
D- Developmental-Aspekti Zhvillimor
I referohet nivelit zhvillimor ku ndodhet fëmija. Në DIR Floortime, vëmendja nuk përqendrohet vetëm te mosha kronologjike apo te aftësitë që fëmija “duhet” t’i ketë sipas moshës, por te kapacitetet funksionale-emocionale që ai ka ndërtuar deri në atë moment. Kjo nënkupton se profesionisti dhe prindi vlerësojnë se sa mirë fëmija arrin të rregullohet emocionalisht, të angazhohet me të tjerët, të komunikojë në mënyrë të qëllimshme, të zgjidhë probleme në ndërveprim dhe të përdorë ide simbolike. Ndërhyrja më pas ndërtohet duke filluar nga niveli ku fëmija është aktualisht dhe duke e mbështetur të kalojë gradualisht drejt niveleve më të avancuara të zhvillimt
I- Individual Differences- Dallimet Individuale
Thekson se çdo fëmijë ka një profil unik zhvillimor, emocional, sensorial dhe motorik. Fëmijët ndryshojnë në mënyrën se si përpunojnë tingujt, prekjen, lëvizjen, dritën, hapësirën, gjuhën dhe informacionin social. Disa fëmijë mund të jenë më të ndjeshëm ndaj zhurmave, disa mund të kërkojnë më shumë lëvizje, disa mund të kenë vështirësi në planifikimin motorik, ndërsa të tjerë mund të kenë vështirësi në kuptimin e gjesteve, shprehjeve emocionale ose komunikimit verbal. Në DIR Floortime, këto dallime nuk shihen si pengesa të izoluara, por si informata të rëndësishme për mënyrën se si duhet t’i qasemi fëmijës.
Qëllimi është që ndërhyrja të përshtatet me profilin individual të fëmijës, në mënyrë që ai të ndihet i sigurt, i kuptuar dhe i gatshëm për ndërveprim.
R- Relationship based- Qasje e bazuar në marrëdhënie
Thekson rolin qendror të marrëdhënies në zhvillimin e fëmijës. Sipas DIR Floortime, zhvillimi nuk ndodh vetëm përmes ushtrimeve të strukturuara, por përmes marrëdhënieve të ngrohta, të sigurta dhe emocionale të fëmijës me prindërit, kujdestarët dhe profesionistët.
Marrëdhënia përdoret si bazë për të rritur motivimin e fëmijës për të komunikuar, për të bashkëvepruar dhe për të mësuar. Kur fëmija ndihet emocionalisht i lidhur dhe i sigurt me të rriturin, ai ka më shumë mundësi të angazhohet, të provojë gjëra të reja, të përballojë sfida dhe të zhvillojë aftësi më komplekse sociale dhe kognitive. Në këtë kuptim, prindi nuk shihet vetëm si person që e sjell fëmijën në terapi, por si pjesë qendrore e procesit terapeutik.
Fazat e zhvillimit emocional në DIR Floortime
DIR Floortime bazohet në idenë se zhvillimi emocional ndërtohet përmes disa kapaciteteve funksionale-emocionale, të cilat lidhen ngushtë me mënyrën se si fëmija rregullon veten, lidhet me të tjerët, komunikon, mendon dhe zgjidh probleme.
6 fazat e para të zhvillimit të fëmijës janë:
Vetërregullimi dhe interesi për botën – Në këtë nivel, fëmija mëson të qëndrojë i qetë, i vëmendshëm dhe i hapur ndaj mjedisit. Karakteristikat kryesore përfshijnë aftësinë për të toleruar stimujt sensorialë, për të ruajtur vëmendjen, për të qenë i angazhuar në aktivitet dhe për të mos u mbingarkuar shpejt nga tingujt, prekja, lëvizja apo ndryshimet në rutinë.
Angazhimi dhe lidhja emocionale – Fëmija fillon të përjetojë kënaqësi në marrëdhënie me të tjerët. Ai mund të kërkojë afërsi, të reagojë ndaj buzëqeshjes, zërit, mimikës dhe pranisë së prindit ose terapeutit. Karakteristikat kryesore janë interesi për njerëzit, kënaqësia në ndërveprim, kontakti emocional dhe ndjenja e sigurisë në marrëdhënie.
Komunikimi i dyanshëm dhe i qëllimshëm – Në këtë nivel, fëmija fillon të kuptojë se veprimet e tij ndikojnë tek të tjerët. Ai mund të përdorë shikimin, gjestin, tingullin, lëvizjen ose fjalën për të kërkuar, refuzuar, ftuar ose vazhduar një ndërveprim. Karakteristikë kryesore është hapja dhe mbyllja e “qarqeve të komunikimit”, ku fëmija dhe i rrituri i përgjigjen njëri-tjetrit në mënyrë reciproke.
Komunikimi kompleks dhe zgjidhja e përbashkët e problemeve – Fëmija fillon të përdorë më shumë veprime të lidhura mes tyre për të arritur një qëllim. Për shembull, mund ta marrë prindin për dore, ta çojë te objekti që dëshiron, të tregojë me gisht dhe të presë përgjigje. Karakteristikat kryesore janë bashkëpunimi, fleksibiliteti, planifikimi, këmbëngulja dhe aftësia për të zgjidhur probleme përmes ndërveprimit me të tjerët.
Përdorimi i simboleve dhe krijimi i ideve emocionale – Në këtë nivel, loja bëhet më imagjinative dhe më simbolike. Fëmija mund të bëjë sikur ushqen kukullën, ndërton një shtëpi, luan role ose përdor fjalë për të shprehur dëshira, emocione dhe ide. Karakteristikat kryesore janë loja simbolike, përdorimi i gjuhës për të shprehur përvoja të brendshme, imagjinata dhe aftësia për t’i dhënë kuptim emocional veprimeve.
Mendimi logjik dhe lidhja mes ideve – Fëmija fillon të lidhë idetë me njëra-tjetrën dhe të shpjegojë marrëdhënien mes tyre. Ai mund të tregojë pse ndodhi diçka, si ndihet, çfarë dëshiron, çfarë mund të bëjë ndryshe ose si mund të zgjidhet një konflikt. Karakteristikat kryesore janë arsyetimi, shpjegimi, negociimi, lidhja shkak-pasojë dhe komunikimi më i organizuar emocionalisht dhe kognitivisht.
Dëshmitë shkencore për efektin e DIR Floortime
Studimet mbi DIR Floortime kanë treguar rezultate premtuese, sidomos në përmirësimin e ndërveprimit prind–fëmijë, komunikimit social, angazhimit emocional dhe funksionimit adaptiv të fëmijëve me autizëm. Disa studime të kontrolluara dhe studime ndjekëse kanë raportuar përmirësime në zhvillimin emocional, ulje të ashpërsisë së disa simptomave të autizmit dhe rritje të aftësisë së prindërve për të hyrë në ndërveprim cilësor me fëmijën. Në aspektin familjar, një nga përfitimet më të rëndësishme është fuqizimi i prindërve. Kur prindërit mësojnë si ta kuptojnë profilin individual të fëmijës, si ta ndjekin iniciativën e tij dhe si ta sfidojnë në mënyrë zhvillimore, ata shpesh raportojnë më shumë ndjenjë kompetence dhe lidhje më të mirë emocionale me fëmijën. Kjo mund të ndikojë pozitivisht jo vetëm në zhvillimin e fëmijës, por edhe në cilësinë e marrëdhënies familjare.
Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se evidenca shkencore për DIR Floortime, ndonëse pozitive dhe në rritje, ende konsiderohet më e kufizuar krahasuar me disa modele të tjera të ndërhyrjes që kanë numër më të madh studimesh të randomizuara dhe të pavarura. Për këtë arsye, DIR Floortime duhet të përdoret në mënyrë profesionale, të individualizuar dhe të monitoruar vazhdimisht, duke matur progresin e fëmijës në fusha konkrete si rregullimi emocional, komunikimi, loja, ndërveprimi social, autonomia dhe pjesëmarrja në rutinat e përditshme. Në praktikë, DIR Floortime nuk duhet parë si teknikë e vetme apo si qasje që “shëron” autizmin. Ajo është një model zhvillimor që ndihmon fëmijën të ndërtojë marrëdhënie, komunikim dhe mendim përmes përvojave emocionale kuptimplota. Kur zbatohet nga profesionistë të trajnuar dhe me përfshirje aktive të familjes, mund të jetë një komponent i vlefshëm i ndërhyrjes së hershme dhe mbështetjes zhvillimore për fëmijët me nevoja të ndryshme.
